วันคล้ายวันประสูติพระปฐมบรมคุรุ นานัก สาหิบ
ศาสนาซิกข์ ถือกำเนิดในประเทศอินเดียเมื่อปี พ.ศ. 2012 โดยมีพระศาสดา “คุรุนานัก เทพ” เป็นองค์ปฐมบรมศาสดา และมีพระศาสดาสืบทอดต่อมาอีก 9 พระองค์ โดยเป็นการสืบทอดทาง “พระธรรม” ซึ่งในปัจจุบันชาวซิกข์นับถือพระธรรมจากพระมหาคัมภีร์ศรีคุรุครันถ์สาหิบ เป็นพระศาสดานิรันดร์กาลตั้งแต่ปี พ.ศ. 2251 เป็นต้นมา
“คุรุนานัก เทพ” องค์ปฐมบรมศาสดาแห่งศาสนาซิกข์นั้น ทรงประสูติที่เมืองทัลวันดี ปัจจุบันได้เปลี่ยนชื่อเป็นเมือง “นันกาน่า สาหิบ” ตามประวัติพระองค์เป็นผู้มีเมตตาสูงและมีความนอบน้อม แต่มีความเคร่งครัดในหลักธรรมศาสนา พระปรัชญาของพระองค์ทรงเป็นต้นแบบแห่งศาสนาซิกข์ ดังนั้น ในวันประสูติของพระองค์ ซึ่งตรงกับวันขึ้นสิบห้าค่ำเดือนสิบสอง (ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12) ตามปีจันทรคติ จึงมีการเฉลิมฉลองที่คุรุดวาราอย่างยิ่งใหญ่ ถือเป็นประเพณีทางศาสนาซิกข์ที่จะทำพิธีเฉลิมฉลองในทุก ๆ ปี เพื่อเป็นการน้อมรำลึกพระเมตตาขององค์พระศาสดา ที่ได้โปรดอบรมสั่งสอนให้ชาวซิกข์ทั้งหลายเจริญรอยตามหลักความเป็นจริงอย่างเคร่งครัด โดยเน้นให้ชาวซิกข์ครองตนในเพศคฤหัสถ์แต่อบรมใจให้เป็นบรรพชิต ประพฤติและปฏิบัติตามความชอบธรรมอย่างเสมอภาค โดยหัวใจหลัก 3 ประการแห่งศาสนาซิกข์ ที่องค์ปฐมบรมคุรุมอบให้เป็นหลักแห่งการครองตน ได้แก่ 1) ประกอบสัมมาอาชีวะอย่างซื่อสัตย์สุจริต 2) แบ่งปันสิ่งที่หามาได้แก่ผู้ยากไร้ และ 3) สวดภาวนานามพระผู้เป็นเจ้า ซึ่งคำสั่งสอนของพระองค์ถูกสืบทอดมาจวบจนทุกวันนี้
ภาพ : การแห่อัญเชิญพระศาสดานิรันดร์กาล “พระมหาคัมภีร์คุรุครันถ์สาหิบ” มาประดิษฐาน
ก่อนถึงวันเฉลิมฉลองวันคล้ายวันประสูติองค์ปฐมบรมศาสดา จะมีพิธีกรรมสำคัญ คือ การแห่อัญเชิญพระศาสดานิรันดร์กาล “พระมหาคัมภีร์คุรุครันถ์สาหิบ” จำนวน 11 สรูป (เล่ม) ในศาสนสถาน มาประดิษฐานบนอาสนะที่ได้เตรียมการไว้ โดยเฉพาะอย่างสมพระเกียรติ จากนั้นจะอัรดาสสวดขอพรจากพระมหาคัมภีร์อย่างต่อเนื่อง ซึ่งเราเรียกว่า “อคันด์ ปาธ” (Akhan Path) ศาสนิกชนจะผลัดเปลี่ยนกันสวดพระมหาคัมภีร์ด้วยศรัทธาอันแรงกล้าทั้งกลางวันและกลางคืน โดยมีศาสนิกชนมาร่วมฟังด้วยจิตอันสงบ เพื่อเป็นการแสดงความเคารพสูงสุดต่อพระศาสดาและพระธรรมคำสอนของพระองค์ หนึ่งพันสี่ร้อยสามสิบหน้าจากพระมหาคัมภีร์จะถูกสวดอ่านตั้งแต่ปฐมบทและการสวดจะสิ้นสุดลงในช่วงเช้าของวันที่เป็นวันคล้ายวันประสูติขององค์พระปฐมบรมศาสดา แล้วจึงแห่อัญเชิญพระศาสดานิรันดร์กาลกลับยังที่ประทับ
ในวันคล้ายวันประสูติขององค์พระปฐมบรมศาสดานั้น นอกจากศาสนิกชนมารวมตัวกันเพื่อเฉลิมฉลองแล้ว ยังมีนิทรรศการองค์ความรู้ทางศาสนาซิกข์ ในเรื่องประวัติพระปฐมบรมศาสดา และสัญลักษณ์ 5ก ของชาวซิกข์ที่ต้องมีติดตัวตลอดเวลา อันได้แก่ เกศา คือ ผม กังฆะ คือ หวีไม้ การ่า คือ กำไลเหล็กกล้า กีรปาน คือ กริช และ กะแช่ร่า คือ กางเกงในขาสั้น
ภาพ : สัญลักษณ์ 5ก แสดงอัตลักษณ์ชาวซิกข์
นอกจากนี้ชาวซิกข์ยังร่วมกันทำกิจกรรม “เซวา” หรือการอุทิศตน เพื่อรับใช้สังคมของชาวซิกข์ตามหลักคําสอน อันเป็นกระบวนการหนึ่งที่ช่วยขจัดอหังการที่มีอยู่ในตัวบุคคลด้วยการแบ่งปัน การให้การช่วยเหลือสังคม ถือว่าเป็นการทําบุญเพื่อลดความเห็นแก่ตัว ซึ่งชาวซิกข์เชื่อว่าเป็นการทำบุญสูงที่สุด นอกจากนี้ยังมี “โรงครัวพระศาสดา” ที่เปิดให้ทุกคนเข้ามารับประทานอาหารโดยไม่จำกัดเชื้อชาติ ศาสนา หรือชนชั้น ถือเป็นการปฏิบัติตามคำสอนของพระศาสดาคุรุนานักอย่างแท้จริง เพราะเป็นการแสดงถึงความเสมอภาคและการแบ่งปันในสังคม ผู้คนจะช่วยกันปรุงอาหาร ล้างจาน และบริการผู้มาร่วมงานด้วยใจบริสุทธิ์
ภาพ : ตัวอย่างการทำ “เซวา” ที่ชาวซิกข์เชื่อว่าเป็นการลดอหังการที่มีในตัวตนของบุคคลด้วยการแบ่งปัน การให้ การช่วยเหลือสังคม เป็นต้น
วันคล้ายวันประสูติของพระศาสดาคุรุนานัก เทพ จึงมิใช่เพียงการรำลึกถึงบุคคลผู้ยิ่งใหญ่ทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็นวันที่ชาวซิกข์ได้หวนระลึกถึงหลักคำสอนของพระองค์ เพื่อปรับใช้ในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการดำเนินชีวิตด้วยความซื่อสัตย์ ความเมตตา หรือการเคารพผู้อื่นโดยไม่แบ่งแยก วันสำคัญนี้จึงเต็มไปด้วยพลังแห่งศรัทธา ความรัก และความสงบ ที่สะท้อนให้เห็นถึงเจตนารมณ์ของพระศาสดาคุรุนานักในการสร้างโลกที่มนุษย์อยู่ร่วมกันด้วยสันติอย่างแท้จริง
ที่มา :
1. มานิต สัจจะมิตร. 2555. “ศาสนาซิกข์และวิถีชีวิต”. กรุงเทพฯ. ศรีคุรุสิงห์สภา.
2. สมาคมศรีคุรุสิงห์สภา. (ม.ป.ป.). วิถีแห่งซิกข์. กรุงเทพฯ. ศรีคุรุสิงห์สภา.
3. รูปภาพประกอบ จากกรมการศาสนา ในการเข้าร่วมงานวันคล้ายวันประสูติพระปฐมบรมคุรุ นานัก สาหิบ
ครบรอบ 556 ปี ระหว่างวันที่ 2-5 พฤศจิกายน พ.ศ.2568
